Pas op! Valstrikken bij meningen over de AOW ...

Waarschuwingen

Kijk uit! Als je je verdiept in wat er over de AOW wordt gezegd en geschreven, lijkt het wel een rits zonder rem.
Er wordt zoveel over de AOW beweerd, en vaak ook heel ingewikkeld, dat je door de bomen het bos niet meer ziet...

Op deze bladzij vind je een paar waarschuwingen voor valstrikken, en tips om daar niet in te trappen:
de windrichting, de vervormde getallen, gemiddeld genomen, (be)proef de procenten, toelichting rekenvoorbeelden, en conclusies.
Een gewaarschuwd mens telt voor twee!

De windrichting ...

Uit welke hoek waait de wind? Heel globaal genomen zijn er twee uitersten:

De "systeemvolgers"
Dit zijn mensen die vinden dat de regels (wetten, verordeningen, rekenmethoden, enz.) bij een bepaald onderwerp in principe goed en eerlijk zijn. Er gaat wel eens iets mis, maar dat moet je dan repareren binnen het systeem. Want het systeem staat niet ter diskussie.
Vinden zij.
De "systeemcritici"
Dit zijn mensen die vinden dat een bepaald systeem in Nederland in principe niet altijd goed en eerlijk is. Als er iets misgaat, kan het ook aan het systeem zelf liggen. Dan moet je niet met lapmiddelen voor de effecten komen, dan moet je het systeem zelf aanpakken.
Vinden zij.

Wat zijn de gevolgen hiervan? Klik!

Wat is het gevolg van deze stromingen?

Als mensen van deze twee groepen met elkaar in diskussie gaan, is het soms water en vuur! Want andere uitgangspunten geven andere oplossingen. Uiteindelijk gaat het dan om de politieke opvattingen: de manier waarop men een probleem omschrijft. Maar het is vaak heel lastig om er achter te komen vanuit welk uitgangspunt iemand een standpunt inneemt. Zeker als men er alleen over praat wat er moet gaan gebeuren in de toekomst.

Extra complex kan het worden, als mensen (politici zijn dat ook ) een echte principiële diskussie vermijden. Bijvoorbeeld omdat een duidelijk standpunt niet populair is bij de kiezers. Of omdat men medeverantwoordelijk is voor hoe dingen tot stand zijn gekomen, en geen gezichtsverlies wil hebben.

Ook bij "deskundigen" die hun mening geven is het oppassen geblazen. Het komt wel eens voor dat zij er zoveel vakjargon en speciale interpretaties erbij halen, dat het voor een gewoon iemand niet meer te volgen is. Maar hebben zij dan gelijk? Of het komt voor dat deskundigen zozeer opgaan in hun eigen vak, dat zij vergeten dat hun vak ook beperkingen heeft. Of óók een aantal stromingen heeft...

En hoe kan je hiermee omgaan? Klik voor de stormwaarschuwingen!

Tips

Probeer eerst je eigen mening te vormen: hoe zit "het systeem" eigenlijk in elkaar, wat zijn daarvan de principes en uitgangspunten (en de effekten), en ben je het daarmee eens?
Vergelijk bij verschillende opvattingen eerst de hoofdzaken, en trek daaruit je eigen conclusies.

Voorbeeld: bij de AOW behoren het Platform AOW Omhoog! en professor De Beer tot de systeemcritici. Wij vinden de manier niet kloppen waarop Den Haag de beschikbare pot voor de AOW uitrekent. Daarom is de AOW zogenaamd onbetaalbaar.
Zie: blz.4 van het artikel van prof. Paul de Beer: "Kortom, de stelling dat de AOW onbetaalbaar dreigt te worden en dat een verhoging van de AOW dus ondenkbaar is, is niets anders dan bangmakerij".
Bijvoorbeeld CDA en PvdA zeggen "In het regeerakkoord is afgesproken dat de AOW welvaartsvast blijft".
Daarmee zijn het "systeemvolgers", want zij willen het systeem zelf niet veranderen. Terwijl wij zeggen: in hun denkwijze zit een fout, want om een aantal redenen was/is de AOW niet welvaartsvast, en "welvaartsvast blijven" geeft dan een vertekend beeld en valse hoop (want met de bedragen kan men niet rondkomen).
Zie: de pagina Politiek, AOW en crisis op onze algemene website.

De vervormde getallen ...

Als er statistiek aan te pas komt, kan het ook gevaarlijk zijn. Zeggen de getallen wat ze lijken te zeggen?

Voorbeeld: een krantenkop zegt in grote letters "Ouderen worden steeds rijker".
Dat is al niet echt waar, want in het artikel zelf staat: "Ouderen worden gemiddeld steeds rijker".
En iets verderop staat: "Steeds minder mensen hoeven rond te komen van alleen AOW".
Welke konklusie kunnen we nu uit het "gemiddeld rijker" trekken? Eigenlijk alleen maar, dat er meer rijkere ouderen komen. Maar worden arme ouderen daardoor minder arm? Dat hoeft helemaal niet, - als door een aantal flink rijkere ouderen het gemiddelde opgekrikt wordt, zou het ook nog kunnen dat arme ouderen nog armer worden dan ze al waren!
En dat is met de AOW nu net het geval. Mensen met alleen AOW (of een heel klein pensioentje erbij) zijn qua inkomen al jaren achtergebleven bij de welvaartsstijging in Nederland.

Gemiddelden zeggen dus niet zoveel, zeker niet als je niet weet hoe het gaat met de mensen die niet toevallig rond het gemiddelde zitten: de uitschieters naar boven, en de uitschieters naar beneden.

Gemiddeld genomen ...

Test - test - test: het zakgeld-voorbeeld!

Dorinde, Powergrrl17 en Sarisha zijn drie meiden die zakgeld van hun ouders krijgen. Powergrrl17 krijgt € 20,=, Sarisha krijgt € 30,= en Dorinde krijgt € 40,= zakgeld.

Het volgende jaar worden de zakgeldbedragen opnieuw vastgesteld en krijgen ze gemiddeld € 10,= extra.

Vraag: moet Powergrrl17 blij zijn?
Klik je keuze, en dan op de knop Antwoord:

Ja
Nee
Weet niet

Maak eerst je keuze!

Je antwoord is

Het antwoord "weet niet" is het enige goede antwoord. Met deze gegevens kan je gewoon niet weten of Powergrrl17 erop vooruit gaat.
Als je een "gemiddeld extra" bedrag hebt, kan je namelijk helemaal niet zeggen hoeveel elk geval apart extra krijgt!
Met dezelfde begingegevens kan de uitkomst een tegenovergesteld effekt hebben. Hoe kan dat? Twee illustraties.

Illustratie 1

Wat zien we? Een zakgeld-kloof!
Gemiddeld gaan de drie meiden er met € 10,-- op vooruit, dat klopt. En het krantenbericht zou kunnen zijn:

"Scholieren worden steeds rijker
Uit onderzoek is gebleken dat scholieren gemiddeld steeds rijker worden. Gemiddeld krijgen ze dit jaar zo'n 30% meer zakgeld dan vorig jaar."

- En dat is waar! MAAR:
Sarisha en Dorinde zijn er inderdaad op vooruit gegaan. Maar Powergrrl17 is in dit geval niet eens gelijk gebleven, ze is er zelfs op achteruit gegaan! En het verschil met de andere twee is alleen maar groter geworden ...
Dus hier heeft Powergrrl17 helemaal niets aan het gemiddelde dat zo mooi omhoog is gegaan.
Als je alleen het krantenbericht leest en niet het tabelletje erbij ziet, is de verleiding groot om te denken dat Powergrrl17 ook wel een leuke verhoging van haar zakgeld gehad zal hebben. Maar in werkelijkheid: Powergrrl17 is niet blij!
En het krantenbericht had beter kunnen luiden:

"Rijke scholieren worden steeds rijker
Uit onderzoek is gebleken dat scholieren gemiddeld steeds rijker worden. Gemiddeld krijgen ze dit jaar zo'n 30% meer zakgeld dan vorig jaar. Maar hiervan profiteren alleen de scholieren die toch al ruim in hun zakgeld zitten. Ouders van scholieren met weinig zakgeld blijken soms zelfs te moeten bezuinigen op het weinige zakgeld voor hun kinderen."

Illustratie 2

Stel de ouders van de meiden hebben elkaar op een feestje ontmoet, en afgesproken dat ze het eerlijker vinden als de drie evenveel zakgeld krijgen. Dus nu doen we het anders:

De begingegevens zijn nog precies hetzelfde.
En ook hier gaan de drie meiden er nog steeds met gemiddeld € 10,-- op vooruit.

Dus het eerste krantenbericht van hierboven zou nu precies hetzelfde kunnen zijn: "Uit onderzoek is gebleken dat scholieren gemiddeld steeds rijker worden".
Maar het bericht blijft ook hier incompleet, als niet de oorzaak vermeld wordt: "Dat komt omdat het zakgeld is opgetrokken van de scholieren die weinig zakgeld hadden".

In dit geval zal Dorinde op haar neus kijken, want ondanks de gemiddelde stijging van het zakgeld met 30% krijgt ze geen cent meer! Sarisha krijgt hier precies het bedrag van de gemiddelde stijging erbij.
En Powergrrl17? Haar zakgeld verdubbelt: Powergrrl17 is heel blij!

(Be)proef de procenten!

Net als bij gemiddelden kan het ook link zijn om zomaar op percentages af te gaan. Het gaat steeds om de vraag: een percentage van wat? Wat rekent men als 100%? En is dat een goede maatstaf voor wat je wilt vergelijken?

Test: all in the game?

We grijpen weer een voorbeeld. Drie gamers hebben een baantje bij hetzelfde bedrijf. Ze werken even hard, maar één job betaalt beter dan de andere.
GoldgamerX verdient € 300,= voor zijn werk, Silverstar15 ontvangt € 220,= en Speedkikker krijgt € 110,=.

Stel: het gaat goed met het bedrijf, en de baas wil de harde werkers aan het eind van het jaar belonen met een extra'tje. Daarvoor is een bedrag van € 315,= beschikbaar. Wat gaat er gebeuren?

Een halfje méér...

Eerst bedenkt de baas dat hij ieder evenveel wil geven. En hij zegt: "Iedereen krijgt deze maand 50% van zijn loon extra". Dat geeft dus:

We zien nu dat GoldgamerX met € 40,= méér extra naar huis gaat dan Silverstar15.

En terwijl in een gewone maand GoldgamerX € 80,= meer krijgt dan Silverstar15, is dat in de maand van het extra'tje opgelopen tot een verschil van € 120,= met Silverstar15.
Voor Speedkikker geldt iets dergelijks, maar deze werkt ook maar de helft van de tijd van de andere twee.

Ofwel: met deze percentage-berekening krijgt degene die al het meest heeft, er ook het meest bij. Hmmm!
Dat dacht de baas van het bedrijf ook, en hij vroeg zich af: is er niet een beter percentage te vinden? Klik voor een alternatief!

Een andere oplossing

Hij neemt nu als verdeelsleutel: het percentage van het totaal aan uren dat ze samen werken. Dat ziet er dan zo uit:

Iedereen krijgt evenveel extra, alleen wel naar verhouding van het aantal uur dat men werkt.
Weer krijgt ieder van de drie een percentage extra, maar nu met een andere basis.
De basis van een percentage is dus essentieel!

Er zijn ook gemixte mogelijkheden: bijvoorbeeld elk een vast bedrag extra plus een percentage van het loon; of: elk een percentage van het werkaandeel plus een percentage van het loon, enz.

Toelichting rekenvoorbeelden

Even terzijde:

De rekenvoorbeelden hierboven zijn alleen om aan te tonen dat getallen op verschillende manieren gebruikt kunnen worden, en dat je dat goed in de gaten moet houden.
In het echt is het veel ingewikkelder, zeker als het om inkomens of uitkeringen gaat. Er is bijvoorbeeld verschil tussen "bruto" (het bedrag waarvan belastingen en premies nog van af moeten) en "netto" (wat je echt in je hand krijgt).
En er zijn allerlei aftrekposten of toelages die per "groep" kunnen verschillen. Groepen zijn bijvoorbeeld: een leeftijdscategorie, of een beroepsgroep, of mensen tussen bepaalde inkomensgrenzen, of mensen in een gemeente die een bepaalde vrijstellingsregeling heeft. Of ...; en vaak is het een mix waar men in zit.
Enz. enz.: daarom is het meestal moeilijk dingen rechtstreeks met elkaar te vergelijken. Des te belangrijker is het om te formuleren wat de hoofdzaken zijn!

Conclusies

Politieke opvattingen spelen bij diskussies over de AOW (en andere onderwerpen!) een grote rol. Maar deze opvattingen worden er niet altijd bij verteld. Probeer te ontdekken uit welke hoek de wind waait, haal hoofdzaken los van bijzaken, en trek je eigen conclusies.

Krantenberichten (en vooral: krantenkoppen) laten soms dingen weg die essentieel zijn om een goed beeld te krijgen van wat er aan de hand is. Lees kritisch, en bepaal zelf of de informatie betrouwbaar genoeg is om een mening op te baseren.

Gemiddelden kunnen gevaarlijk zijn! Probeer er achter te komen: waarvan is het een gemiddelde? En vooral: wat gebeurt er in de gevallen die niet "gemiddeld" zijn? Vorm daarna je mening: wat zegt het gemiddelde eigenlijk?

Percentages kunnen ook verduisteren. Zoek uit: waarvan is het een percentage? Vorm dan je mening: is het wel de goede basis om iets aan te geven of te verdelen?

En wij?

De opvatting van het Platform AOW Omhoog! is in elk geval: de AOW is te laag, en moet dringend gecorrigeerd worden! Niet met halve maatregelen, maar met een strukturele (blijvende) ingreep.
Daarom: onderteken online , en doe ook mee met onze actie!